www.brussel-nu.nl gebruikt cookies!

De websites van Stedenman gebruiken cookies (o.a. van Google) om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services.

Klik op "Ja, ik ga akkoord!" om cookies te accepteren en de website volledig te gebruiken, of lees hier meer informatie voor een gedetailleerde beschrijving van de soorten cookies en te kiezen of u deze cookies wilt accepteren tijdens een bezoek aan deze site.
brussel-marktBrusselbrussel-triomfboog-park

Leopold II: koning der Belgen en staatshoofd van Belgisch Congo

Leopold II is vooral bekend geworden als 'uitbater' voor persoonlijk gewin van 2 miljoen km2 in Afrika, internationaal bekend als de kolonie Kongo-Vrijstaat; maar ook als koning-bouwheer, verantwoordelijk voor het grootsteedse aanzien van Brussel, de prachtige paleizen, stadsparken, groene buitenwijken en mooie lanen met schitterende art-nouveau herenhuizen. 

Leopold II (Brussel, 9 april 1835 – Laken, 17 december 1909) wordt geboren als tweede zoon van de Leopold I en Louise-Marie van Orléans. In 1865 moet hij zijn net overleden vader opvolgen, want zijn oudere broertje, Louis Philippe, was al op jonge leeftijd was gestorven.

Brussel_leopold-2

Op achttienjarige leeftijd trouwt hij met Maria-Henriëtta van Habsburg-Lorreinen, aartshertogin van Oostenrijk. Ze krijgen vier kinderen, 3 meisjes en een jongen. Hun enige zoon overlijdt al op tienjarige leeftijd.

Opvolgings-perikelen
Bij gebrek aan een zoon is aanvankelijk zijn broer Filips de volgende in lijn van troonsopvolging. Omdat deze echter nagenoeg doof is en al aardig op leeftijd, wordt diens zoon Boudewijn aangewezen als troonsopvolger. Boudewijn overlijdt zeer plotseling op jonge leeftijd en daarop wordt Boudewijns broer Albert de nieuwe ‘Koning der Belgen’ als Leopold II in 1909 overlijdt. Leopold was exact 44 jaar koning en is daarmee vooralsnog de langst regerende Belgische vorst. 

Maitresse
Nadat koningin Maria-Henrietta in 1902 overleden was, kreeg Leopolds minnares Blanche Delacroix, barones de Vaughan (1883-1948) een vaste residentie in Laken, in de Villa Vanderborght en ook een in Oostende.
Blanche Delacroix schonk de oude vorst twee buitenechtelijke zoons, maar deze waren tot zijn groot verdriet uitgesloten van de Belgische troon.

Brussel_Leopold-maitresse

De koning bedacht ze met de dynastieke titels hertog van Tervuren en graaf van Ravenstein. Ze kregen samen met hun moeder een deel van de erfenis. Leopold trouwde vijf dagen voor zijn dood met Blanche in een religieuze ceremonie, die echter geen geldigheid had onder de Belgische Wet.

Onterven
Leopold zag het huwelijk als een staatszaak en zorgt ervoor dat al zijn dochters in het buitenland trouwen, om zo de internationale betrekkingen te verbeteren. Deze huwelijken mislukken echter. Leopold onterft zijn dochters en schenkt vervolgens bijna al zijn geld en paleizen aan de Staat in ruil voor de garantie dat de paleizen beschikbaar worden gesteld aan zijn opvolgers.

Verlangen naar een kolonie
Leopold II wordt vooral herinnerd als de ‘Koning-Bouwheer’ en als de stichter en enige bezitter van Kongo-Vrijstaat (nu bekend als Congo-Kinshasa) een privé-project van de koning. Koning Leopold II erfde zijn koloniale aspiraties waarschijnlijk van zijn vader Leopold I (1790-1865), de eerste Belgische koning. Die had vergeefs getracht in verschillende delen van de wereld een Belgische kolonie te creëren.

Weinig steun
In België zelf kon Leopold II op weinig steun rekenen voor zijn imperialistische ambities. Zowel de regering als het zakenleven zag weinig heil in een koloniaal avontuur. Maar Leopold trok zich daar niets van aan.
Hij was ervan overtuigd dat het bezit van een overzees gebied België veel winst en aanzien zou opleveren. De opbrengst van grondstoffen zou, samen met inkomsten uit belastingen en dwangarbeid van de lokale bevolking, de Belgische staatskas maximaal spekken.

Het genootschap voor geografen en ontdekkingsreizigers
Na tal van mislukte pogingen om een kant-en-klare kolonie te kopen, richtte Leopold rond 1875 zijn blik op het voor de Europeanen nog grotendeels onbekende Afrika. Onder het mom de slavernij te bestrijden organiseerde de koning in september 1876 in zijn paleis te Brussel een internationale Aardrijkskundige Conferentie voor geografen en ontdekkingsreizigers.

Hier kwam als belangrijkste resultaat de l'Association Internationale Africaine (AIA) uit voort. De AIA werd gepresenteerd als een filantropische instelling, die uit humanitaire en wetenschappelijke overwegingen Centraal-Afrika zou helpen openleggen. In feite was de organisatie een dekmantel voor Leopolds koloniale verlangens.

'Dr. Livingstone, I presume?'
Met deze historische woorden maakte de Amerikaanse ontdekkingsreiziger en journalist Henry Morton Stanley zich op 10 november 1871 onsterfelijk. Stanley deed de uitspraak toen hij na tal van omzwervingen en ontberingen eindelijk de doodgewaande Britse missionaris David Livingstone de hand kon schudden, aan de oever van het Oost-Afrikaanse meer van Tanganji.

Brussel_stanley-afrika

Stanley's ontmoeting met Livingstone is wereldberoemd. Minder bekend is dat de ontdekkingsreiziger een sleutelrol vervulde in het waarmaken van de koloniale droom van de Belgische koning Leopold II. Zonder Stanley had België wellicht helemaal geen koloniaal verleden gehad.

Watertandend
Stanley kwam bij Leopold pas in beeld nadat enkele Belgische expedities naar Afrika jammerlijk waren mislukt. Watertandend las Leopold de reisverslagen van Stanley in de Daily Telegraph. Vooral diens ontdekking dat de Congo-rivier wel 1500 kilometer lang bevaarbaar was moet Leopold hebben aangesproken.

Stanley was dan ook nog maar nauwelijks uit Afrika aangekomen in Marseille, of hij werd al benaderd door twee van Leopolds medewerkers. Stanley wilde aanvankelijk liever met de Britten in zee, maar nadat zij weinig interesse in zijn plannen hadden getoond was de zaak met Leopold al snel beklonken.

Geheime missie
Op 14 augustus 1879 arriveerde Stanley voor de monding van de Congo-rivier. Zijn missie: het vestigen van nederzettingen langs de oevers van de rivier, het sluiten van exclusieve handelsverdragen met de plaatselijke leiders en het bouwen van een weg die het bevaarbare gedeelte van de stroom met de zee zou kunnen verbinden.

Voor de buitenwereld moest dit echter nog geheim blijven.Leopold ging ondertussen ijverig aan de slag om de Europese leiders te paaien. Hij bracht daarbij het officiële humanitaire doel van de expeditie uitgebreid voor het voetlicht. De belofte van handelsvrijheid was een andere belangrijke troef die hij geregeld uitspeelde.

Akkoord met de oprichting
De landen die deel uitmaakten van de Koloniale Conferentie van Berlijn (waarbij Afrika 'verdeeld' werd onder de toenmalige imperiale machten) gingen in 1885 akkoord met de oprichting van Kongo-Vrijstaat. Voorwaarde was wel dat de inwoners in de moderne wereld zouden worden geïntroduceerd en dat alle naties toegestaan zou worden vrij te handelen.

Speeltuin voor de koning
Vanaf het begin negeerde Leopold II deze voorwaarden en bestuurde “le Congo” bij volmacht, door middel van een huurlingenleger en voor persoonlijk gewin. Hoewel hij nu ‘eigenaar’ was van een gebied van ruim 2 miljoen km2, is hij er nooit geweest. Leopold was echter zeer trots op 'zijn' kolonie en hij liet er in Brussel/Laken speciaal serres voor bouwen, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren aanleggen en zelfs een zaal in het Koninklijk Paleis, de Kongo-Zaal, voor inrichten.

Brussel_afrikamuseum-tervuren

Misdaden tegen de menselijkheid
Het beleid van Leopold wordt verantwoordelijk geacht voor de dood van naar schatting tien miljoen mensen als gevolg van verminking, executie, uithongering, ziekte en ontbering. Deze misdaden leidden in het begin van de 20ste eeuw tot beruchte internationale rel.

Leopold II, die zijn levenseinde zag naderen, besliste 'zijn gebied' op te geven en over te dragen aan de Belgische staat. De Staat investeerde vervolgens in onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en economie. De kolonie bloeide op.

Onafhankelijk
Na de Tweede Wereldoorlog ontstaat er echter onrust in veel koloniën, die soms tot langdurige en bloedige onafhankelijkheidsoorlogen leiden. Als het ook in Congo onrustig wordt en de inheemse leiders van Congo voor onafhankelijkheid pleiten, geeft België zijn kolonie snel op. Belgisch-Congo wordt de Democratische Republiek Congo (1960) en belandt door de abrupte autonomie vervolgens in een diepe crisis.

Binnenlandse onlusten
In het binnenland heeft Leopold zijn handen vol aan de hevige twisten tussen liberalen en katholieken. Ook dreigen er invasies uit Frankrijk en Duitsland. Verder besteedt Leopold veel geld, verdiend met de ivoor-en rubberhandel aan de urbanisatie en verbouwing van België.

Koning-bouwheer
De bijnaam ‘koning-bouwheer’ heeft Leopold niet voor niets gekregen. Zo was hij Brussel onder meer verantwoordelijk voor de bouw van het Koninklijk Paleis, het Kasteel van Laken, de Koninklijke Serres van Laken, de Basiliek van Koekelberg, de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Laken, het gigantische Justitiepaleis, de Tervurenlaan, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België en de aanleg van het Jubelpark met de triomfboog en de twee zijvleugels. Veel van de 'verbouwingen' van Brussel hebben de tand des tijds doorstaan en zijn nu mee-bepalend voor de aantrekkingskracht van deze 'stad aan de Zenne'.     

Reageer op dit artikel
Mail de redactie
Share dit artikel op Facebook!
Tweet dit artikel op Twitter!
Deel dit artikel!


Travel Brussels in a minute

Mooie korte impressie van Brussel met drone en video